Löööööööööööööööööööööööööööööööööööööng tónverk

Í gær fórum við Guðný að hlusta á Matteusarpassíuna í Holmens Kirke. Flutningurinn var frábær, sérstaklega kórinn, auk þess sem tvö af sólistunum (altinn og annar bassinn (sá sem söng Pílatus, Júdas og bassa almennt)) voru hreint út sagt stórkostleg, að öðrum ólöstuðum. Þetta glæsilega verk er ekki oft flutt, annarsvegar vegna þess að það er afar stórt í sniðum (tveir kórar og barnakór, hljómsveit og fullt af einsöngvurum) og því dýrt, en hins vegar vegna þess hvað það er langt (vel yfir þrír tímar). Það þykja mér alltaf jafn undarleg rök gegn því að flytja verk að það sé of langt. Eða réttara sagt þá finnst mér alltaf jafn undarlegt að það að verk sé langt komi í veg fyrir að fólk mæti til að hlusta (sem er svo aftur notað sem rök gegn því að flytja verkið). Ef tónlistin er góð og vel flutt þá heldur hún athygli manns eins lengi og þarf, hvort sem verkið er fimm mínútur eða fimm tímar, og það varð ég áþreifanlega var við í gær. Ef ég hefði ekki vitað fyrir að verkið væri svona langt þá hefði ég giskað á (eftir tónleikana) að það hefði tekið um einn og hálfan tíma. Ég hefði alveg getað tekið annan eins skammt eftir kannski hálftíma hlé. Vissulega reynir það á flytjendur að halda áfram svona lengi en það er langt frá því að vera óyfirstíganlegt. Mér finnst alveg ferlegt þegar glæsileg verk eins og t.d. Messías eru tekin og stytt bara til þess að hafa tónleikana tvo og hálfan tíma en ekki þrjá, hvað þá þau hræðilegu skemmdarverk að taka sjálfan Niflungahringinn og stytta niður í eina þriggja tíma sýningu (úr fjórum sýningum sem eru fimmtán tímar samtals!). Þegar ég les gagnrýni á ný verk finnst mér koma oftar og oftar fyrir að gagnrýnandinn segir að verkið hafi nú verið að mörgu leyti mjög gott og skemmtilegt áheyrnar en bara of langt. Þetta hef ég lesið um verk alveg niður í fimmtán mínútur. Hvað ætli fólk myndi segja ef einhver tæki upp á því að semja verk í Niflungahringslengd núna, jafn vel gert, jafn gríðarlega mögnuð tónsmíð sem heldur manni föstum allan tímann, og jafn langt? Fyrst það er kvartað yfir fimmtán til tuttugu mínútum er eins víst að maður yrði settur í svartholið fyrir fimmtán tíma! Mahler og Bruckner sömdu stórkostlegar sinfóníur þar sem einn kafli (oft af fimm) gat nálgast hálftíma. Hvaða viðtökur fengju þær sinfóníur sem ný verk í dag?

Er kannski bara orðið svona almennt að hafa svona hrikalega stutt "attention span" (hvað heitir það á íslensku eiginlega?)?

Ps. Og ég hef ekkert á móti stuttum tónverkum, ekki halda það. Mér finnst bara undarlegt að það skuli nánast þykja frágangssök að verk sé lengra en einhver tiltekinn mínútufjöldi. Það að fara á tónleika (eða í óperuna) tekur tíma og það er einmitt galdurinn við tónlist, að leyfa sér að slaka á og sleppa stressinu og tímapressunni sem tekur við aftur þegar hún er búin.

Pps. Það skal tekið fram að ég veit alveg af því að stór og löng verk eru dýr í flutningi (það er einfaldlega ekki það sem ég er að tala um), það sem mér finnst furðulegt er að fólk skuli vera svona tregt til að mæta, oft út af lengdinni einni, þegar einhver splæsir í að flytja þau. Og já, ég veit að lengdin er ekki það eina sem (sumt) fólk hikar við þegar Wagner á í hlut:)